Program „Kultura” 2026 — dotacje na rewitalizację zabytków z Funduszy Norweskich i EOG. Nabór do 31 grudnia 2026 r.

Dotacje na zabytki? To możliwe! Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi nabór wniosków o dofinansowanie w Działaniu 1 Programu „Kultura”, finansowanym z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego na lata 2021–2028. Do rozdysponowania jest ponad 64 mln EUR, czyli około 273 mln zł. Wnioski przyjmowane są do 31 grudnia 2026 r.

To jeden z najbardziej hojnych i jednocześnie najbardziej wymagających programów dostępnych obecnie dla sektora kultury. Pojedynczy projekt może otrzymać od 4,2 do niemal 14,9 mln zł dotacji, przy poziomie dofinansowania sięgającym 95%. W zamian program oczekuje czegoś więcej niż remontu — projektu, który połączy ratowanie zabytku z realnym programem pracy ze społecznością lokalną.

Poniżej znajdą Państwo szczegółowe omówienie warunków naboru: kto może aplikować, co można sfinansować, jak zbudowany jest budżet, na czym opiera się ocena i jakie dokumenty trzeba przygotować.

Zapraszamy do pobrania informatora, który wyjaśni wszelkie wątpliwości!

Spis treści

1. Czym jest Program „Kultura” i skąd pochodzą środki
2. Cel Działania 1 i sześć obszarów tematycznych
3. Kto może złożyć wniosek
4. Partnerstwo — warunek obowiązkowy
5. Ile można otrzymać i jak zbudowany jest budżet
6. Co można sfinansować — działania twarde
7. Co można sfinansować — działania miękkie
8. Koszty zarządzania i koszty pośrednie
9. Czego sfinansować nie można
10. Dodatkowe wymogi wobec budynków i sprzętu
11. VAT, wolontariat i pomoc publiczna
12. Załączniki obowiązkowe
13. Kryteria oceny — 100 punktów
14. Procedura oceny i odwołania
15. Wypłata dofinansowania
16. Harmonogram
17. Jak przygotować się do naboru
18. Najczęstsze błędy
19. Pytania i odpowiedzi

1. Czym jest Program „Kultura” i skąd pochodzą dotacje na zabytki?

Program „Kultura” jest finansowany z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego na lata 2021–2028 — potocznie nazywanego Funduszami Norweskimi i EOG. To środki pochodzące od trzech państw: Islandii, Liechtensteinu i Norwegii, przekazywane wybranym państwom Unii Europejskiej w celu zmniejszania różnic ekonomicznych i społecznych w Europie oraz wzmacniania relacji dwustronnych.

Operatorem Programu w Polsce jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a konkretnie Departament Funduszy i Spraw Europejskich. Partnerem programu ze strony darczyńców jest Norweski Dyrektoriat ds. Dziedzictwa Kulturowego (Riksantikvaren).

Celem Programu „Kultura” jest zwiększenie uczestnictwa w kulturze, różnorodności w sztuce i kulturze oraz zrównoważony rozwój lokalnego dziedzictwa kulturowego. Program opiera się na dwóch filarach. Działanie 1 wspiera renowację i promocję materialnego oraz niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Działanie 2 dotyczy zwiększenia dostępu do różnorodnej sceny artystycznej i kulturalnej. Niniejszy artykuł omawia wyłącznie Działanie 1.

Warto zwrócić uwagę na kontekst wartościowy programu. Wszystkie projekty muszą być zgodne z wartościami określonymi w artykule 1.3.1 Regulacji — poszanowaniem godności ludzkiej, wolności, demokracji, równości i praworządności. Nie jest to deklaracja czysto formalna: zgodność z tymi wartościami jest odrębnym kryterium oceny, ocenianym w formule „tak/nie”, a jego niespełnienie oznacza odrzucenie wniosku. Oceniający sprawdzają, czy wartości te są konkretnie odzwierciedlone w celach, działaniach i sposobie realizacji projektu, a nie jedynie zadeklarowane we wniosku.

2. Cel Działania 1 i sześć obszarów tematycznych

Działanie 1 nosi pełną nazwę: „Rewitalizacja i zrównoważone zarządzanie dziedzictwem kulturowym z aktywnym udziałem społeczności lokalnej”. Ta nazwa dobrze oddaje logikę naboru – samo zachowanie substancji zabytkowej nie wystarczy. Program oczekuje, że obiekt otrzyma nową lub odnowioną funkcję, odpowiadającą aktualnym potrzebom społecznym, edukacyjnym i kulturalnym, a proces jego przekształcania będzie prowadzony z udziałem mieszkańców. Dopiero spełniając te warunki można otrzymać dotacje na zabytki.

Projekty powinny koncentrować się na sześciu obszarach.

Kompleksowe wykorzystanie dziedzictwa kulturowego. Projekt ma łączyć konserwację, renowację, rewitalizację i adaptacyjne ponowne wykorzystanie dziedzictwa materialnego z działaniami służącymi ochronie, promocji i przekazywaniu dziedzictwa niematerialnego — lokalnych tradycji, wiedzy, praktyk, umiejętności i rzemiosła. Działania infrastrukturalne mają stanowić część szerszego założenia projektowego, a nie odrębne, punktowe przedsięwzięcie.

Partycypacja i włączenie społeczne. Program wychodzi z założenia, że dziedzictwo staje się realnym zasobem rozwoju lokalnego tylko wtedy, gdy społeczność jest aktywnie zaangażowana w określanie jego znaczenia i przyszłej roli. Oferta kulturalna i edukacyjna ma być przygotowywana przy udziale mieszkańców i odpowiadać na potrzeby różnych grup, w tym osób w trudnej sytuacji i grup niedostatecznie reprezentowanych.

Partnerstwo wielostronne. Zrównoważone zarządzanie dziedzictwem wymaga współpracy różnych podmiotów — samorządów, organizacji pozarządowych, instytucji kultury, szkół, uczelni oraz grup społecznych takich jak młodzież, rodziny, seniorzy czy mniejszości narodowe i etniczne.

Rozwój kompetencji. Projekty mają wzmacniać kompetencje zawodowe kadr wnioskodawcy i operatora infrastruktury — nie tylko w zakresie konserwacji, ale też komunikacji, rozwoju publiczności, zarządzania partnerstwem, pozyskiwania środków, narzędzi cyfrowych, standardów środowiskowych i przygotowania na sytuacje kryzysowe.

Zielona transformacja. Projekty powinny przyczyniać się do poprawy efektywności energetycznej oraz wdrażania działań łagodzących zmiany klimatu lub adaptujących do nich. W przypadku zabytków działania te muszą być zaprojektowane z poszanowaniem wartości zabytkowej i zgodnie z wymogami konserwatorskimi.

Odporność. Projekty mają wzmacniać odporność instytucji kultury i obiektów dziedzictwa na katastrofy naturalne, ryzyka klimatyczne, zagrożenia cyberbezpieczeństwa i inne zagrożenia wynikające z działalności człowieka.

Wskaźniki, do których projekt może się przyczyniać

We wniosku należy wskazać, do których wskaźników projekt będzie się przyczyniał, i określić wartość docelową dla każdego z nich. Katalog obejmuje między innymi liczbę zrewitalizowanych obiektów dziedzictwa wykorzystywanych jako lokalne przestrzenie kulturalne lub społeczne, liczbę uczestników zajęć kulturalnych i edukacyjnych w objętych wsparciem obiektach (mierzoną w osobach na rok), liczbę utworzonych lub utrzymanych miejsc pracy w ekwiwalentach pełnego czasu pracy, liczbę odrestaurowanych obiektów dziedzictwa, liczbę obiektów odrestaurowanych z zastosowaniem środków służących łagodzeniu zmian klimatu, liczbę odrestaurowanych ruchomych obiektów dziedzictwa, liczbę wspartych przejawów dziedzictwa niematerialnego, liczbę projektów zaprojektowanych i wdrożonych przy aktywnym udziale społeczności lokalnej, liczbę obiektów udostępnionych cyfrowo, liczbę opracowanych planów zarządzania dziedzictwem oraz liczbę wydarzeń zorganizowanych w zrewitalizowanych obiektach.

Wskaźnik dotyczący liczby uczestników zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ raportuje się go w ujęciu rocznym przez cały okres trwałości projektu. Warto od początku zaplanować sposób jego mierzenia.

3. Kto może złożyć wniosek

Katalog uprawnionych wnioskodawców jest zamknięty i obejmuje wyłącznie trzy kategorie podmiotów mających siedzibę w Polsce:

• jednostki samorządu terytorialnego składające wniosek na rzecz samorządowych instytucji kultury, dla których są organizatorami — JST przejmuje wówczas odpowiedzialność za realizację projektu i jego zgodność z wymogami naboru;
• samorządowe instytucje kultury — składające wniosek samodzielnie;
• organizacje pozarządowe prowadzące działalność w sektorze kultury — warunek uznaje się za spełniony, jeżeli w statucie wymieniono działalność kulturalną jako przedmiot działalności; organizacja musi działać co najmniej 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku.

Wyłączenie dla dużych miast

Wnioskodawcy mający siedzibę w miastach liczących ponad 500 000 mieszkańców nie są uprawnieni do ubiegania się o dofinansowanie. To ograniczenie ma swój odpowiednik po stronie geograficznej: miejscem realizacji projektu może być Polska z wyłączeniem miast powyżej 500 000 mieszkańców.

Są to dwa odrębne warunki i oba muszą być spełnione łącznie. Instytucja z siedzibą w mniejszym ośrodku, ale realizująca projekt w dużym mieście, nie spełni wymogu tak samo jak sytuacja odwrotna.

Kto nie może aplikować

W praktyce oznacza to, że o dotacje na zabytki nie mogą ubiegać się prywatni ich właściciele, parafie i związki wyznaniowe, spółki prawa handlowego, osoby fizyczne ani państwowe instytucje kultury. Podmioty te mogą występować jedynie w roli partnera — o ile mieszczą się w katalogu partnerów opisanym niżej — albo szukać finansowania w innych programach dedykowanych ochronie zabytków.

Jeden wniosek na wnioskodawcę

Każdy wnioskodawca może złożyć maksymalnie jeden wniosek. W przypadku złożenia większej liczby ocenie podlega wniosek złożony jako pierwszy; kolejne nie są rozpatrywane.

4. Partnerstwo — warunek obowiązkowy

To jeden z elementów, który najczęściej zaskakuje wnioskodawców. Partnerstwo z co najmniej jednym partnerem z Polski jest w Działaniu 1 obligatoryjne. Umowa partnerska musi być podpisana i dołączona do wniosku już na dzień jego złożenia — nie wystarczy deklaracja współpracy ani list intencyjny.

Partnerzy z Polski

Uprawnionymi partnerami krajowymi są podmioty posiadające osobowość prawną:

• państwowe i współprowadzone instytucje kultury,
• jednostki samorządu terytorialnego działające w imieniu samorządowych instytucji kultury,
• samorządowe instytucje kultury,
• organizacje pozarządowe działające w sektorze kultury,
• szkoły, szkoły wyższe i uczelnie — przy czym szkoły, ze względu na swoją specyfikę, nie muszą posiadać własnej osobowości prawnej.

Partnerzy z Państw-Beneficjentów i Ukrainy

Partnerstwo z podmiotami mającymi siedzibę w innych państwach-beneficjentach lub na Ukrainie jest dobrowolne. Katalog uprawnionych podmiotów jest taki sam jak dla partnerów krajowych. Na etapie wniosku wystarczy list intencyjny wskazujący podział obowiązków i budżet przewidziany dla partnera; umowę partnerską należy przedstawić najpóźniej przed podpisaniem umowy w sprawie projektu.

Partnerzy z Państw-Darczyńców

Tu katalog jest zdecydowanie szerszy. Partnerem z Islandii, Liechtensteinu lub Norwegii może być każdy podmiot publiczny lub prywatny, komercyjny lub niekomercyjny, a także organizacja pozarządowa, posiadający osobowość prawną w jednym z tych państw. Osoby fizyczne nie kwalifikują się.

Partnerstwo z Państwami-Darczyńcami jest dobrowolne, ale wysoko premiowane — daje do 8 punktów i stanowi kryterium rozstrzygające przy równej punktacji na liście rankingowej.

Zasady wspólne dla wszystkich partnerstw

Partnerzy uczestniczą w realizacji projektu wyłącznie w zakresie działań miękkich. Nie mogą ponosić ani rozliczać kosztów działań twardych — te realizuje samodzielnie wnioskodawca. Niezależnie od podziału zadań, odpowiedzialnym za prawidłową realizację projektu pozostaje wnioskodawca.

Zasadą partnerstwa jest zaangażowanie partnerów już od momentu przygotowywania wniosku. Umowa partnerska musi być sporządzona zgodnie z Wytycznymi do przygotowania partnerstw projektowych, które określają obowiązkową treść porozumienia — od identyfikacji stron, przez zakres i cele, podział obowiązków, zasady finansowe i archiwizacyjne, po poufność i tryb wprowadzania zmian.

Warto też wiedzieć, że najwyżej punktowane jest partnerstwo z podmiotami reprezentującymi dwa różne sektory — publiczny (instytucje kultury, uczelnie, szkoły) i pozarządowy (stowarzyszenia, fundacje).

5. Ile można otrzymać i jak zbudowany jest budżet

Kwoty

• Całkowita alokacja naboru: 64 461 882 EUR, czyli około 273,5 mln zł
• Minimalna kwota dotacji: 1 000 000 EUR — około 4 242 600 zł
• Maksymalna kwota dotacji: 3 500 000 EUR — około 14 849 100 zł
• Kurs przeliczeniowy przyjęty w ogłoszeniu: 1 EUR = 4,2426 zł

Poziom dofinansowania i wkład własny

Próg minimalnej dotacji jest tym parametrem, który najczęściej przesądza o tym, czy dana instytucja w ogóle może wystartować. Przy dofinansowaniu 85% dotacja w wysokości 4 242 600 zł oznacza koszty kwalifikowalne rzędu 5 mln zł i wkład własny około 750 tys. zł. Dla organizacji pozarządowej korzystającej z 95% dofinansowania wkład własny przy tej samej skali projektu wyniósłby około 223 tys. zł.

Obowiązkowa struktura kosztów

Program narzuca sztywne proporcje między kategoriami wydatków:

Ta struktura jest weryfikowana w pierwszym kryterium oceny merytorycznej, ocenianym w formule „tak/nie”. Wniosek, który jej nie spełnia, zostaje odrzucony bez oceny punktowej.

Symulacja budżetu

Poniżej dwa warianty pokazujące, jak limity przekładają się na realne kwoty przy dofinansowaniu 85%.

Wniosek praktyczny jest taki, że nawet przy najmniejszym dopuszczalnym projekcie ponad milion złotych trzeba realnie wydać na warsztaty, edukację, szkolenia kadry, promocję i pracę z mieszkańcami. To nie jest pozycja, którą da się dopisać na końcu — wymaga zaprojektowania równie starannego jak część inwestycyjna, a w ocenie punktowej odpowiada za większość punktów.

Okres kwalifikowalności wydatków

Początkiem okresu kwalifikowalności jest data decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o przyznaniu dofinansowania, przewidywana na maj 2027 r. Końcową datą kwalifikowalności jest 30 kwietnia 2031 r.

Ma to istotne konsekwencje finansowe. Wszystkie koszty poniesione wcześniej — dokumentacja projektowa, kosztorysy inwestorskie, wyceny prac konserwatorskich, badania społeczne, konsultacje, honoraria za przygotowanie wniosku — muszą zostać sfinansowane ze środków własnych wnioskodawcy i nie podlegają refundacji. Warto uwzględnić to w planowaniu budżetu instytucji na 2026 rok.

6. Co można sfinansować — działania twarde

Katalog kosztów bezpośrednich w części „twardej” obejmuje osiem typów działań. Każdy projekt musi realizować co najmniej jedno z działań 1–2 oraz obowiązkowo działanie 3.

1. Prace konserwatorskie i restauratorskie przy zabytkach nieruchomych lub budynkach niezabytkowych. Prace konserwatorskie to działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku oraz zahamowanie procesów jego destrukcji. Prace restauratorskie służą wyeksponowaniu wartości artystycznych i estetycznych zabytku, w tym uzupełnieniu lub odtworzeniu jego części.

2. Roboty budowlane w rozumieniu Prawa budowlanego — przy czym budowa od podstaw nowych budynków nie jest możliwa.

3. Nadzór nad pracami konserwatorskimi, restauratorskimi i robotami budowlanymi.

4. Konserwacja zabytków ruchomych wpisanych do rejestru zabytków prowadzonego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, księgozbiorów zaliczanych do Narodowego Zasobu Bibliotecznego oraz muzealiów uwzględnionych w inwentarzu muzealnym.

5. Zakup sprzętu lub wyposażenia niezbędnego do realizacji celów projektu, czyli tworzenia nowoczesnej instytucji kultury lub centrum aktywności społecznej.

6. Skanowanie przedmiotu projektu — zabytków nieruchomych lub budynków niezabytkowych — na potrzeby uruchomienia wirtualnego zwiedzania.

7. Digitalizacja zabytków ruchomych wpisanych do rejestru WKZ, księgozbiorów NZB i muzealiów oraz ich udostępnienie on-line. Uwaga: digitalizacja musi obowiązkowo objąć te obiekty, które były konserwowane w ramach projektu.

8. Prace w bezpośrednim otoczeniu zabytku nieruchomego lub budynku niezabytkowego — prace infrastrukturalne i związane z zagospodarowaniem terenu: utrzymanie lub rewitalizacja zieleni, zagospodarowanie przestrzeni otwartych, montaż mebli parkowych i elementów małej architektury, budowa lub modernizacja ścieżek, dojść i oświetlenia.

Czym jest „budynek” i czym jest „otoczenie”

Przedmiotem projektu musi być budynek — obiekt budowlany trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, posiadający fundamenty i dach. Prace w otoczeniu są kwalifikowalne wyłącznie jako element towarzyszący pracom przy obiekcie kubaturowym. Sama rewitalizacja terenu, placu czy parku — bez budynku objętego pracami — nie wpisuje się w ten nabór.

Zakres „otoczenia” jest różnie definiowany w zależności od statusu obiektu. Dla zabytków wpisanych do rejestru jest to teren wyznaczony w decyzji o wpisie. Dla pozostałych budynków zabytkowych — teren w bezpośrednim otoczeniu, funkcjonalnie z nim związany, służący ochronie walorów widokowych. Dla budynków niezabytkowych — teren funkcjonalnie związany z budynkiem i niezbędny do realizacji celów projektu.

Jakie budynki kwalifikują się do wsparcia

Program dopuszcza dwie kategorie obiektów.

Zabytki nieruchome, przez które rozumie się budynki wpisane do rejestru zabytków prowadzonego przez WKZ, wpisane do inwentarza muzealiów, ujęte w gminnej lub wojewódzkiej ewidencji zabytków, a także budynki nieujęte w żadnej ewidencji, lecz posiadające udokumentowaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, potwierdzoną rzetelną i popartą materiałem ikonograficznym opinią ekspercką lub konserwatorską.

Budynki niezabytkowe — pozostałe budynki, ale wyłącznie z przeznaczeniem na ochronę i upowszechnianie niematerialnego dziedzictwa kulturowego lub materialnego ruchomego dziedzictwa kulturowego, w celu utworzenia nowoczesnej instytucji kultury (dla projektów JST i samorządowych instytucji kultury) albo centrum aktywności społecznej (dla projektów organizacji pozarządowych).

Działania twarde to nie tylko roboty budowlane

Warto podkreślić, że definicja działań twardych jest szeroka. Zgodnie z Wytycznymi finansowymi przez działania twarde rozumie się wszelką infrastrukturę lub sprzęt, gdy inwestycja służy osiągnięciu celów projektu. Może to obejmować zakup sprzętu, wyposażenia, infrastruktury technicznej, narzędzi, sprzętu IT, infrastruktury związanej z digitalizacją lub innych środków trwałych.

Oprogramowanie może być traktowane jako sprzęt, jeżeli jest niezbędne do funkcjonowania innego środka trwałego lub stanowi integralną część innego środka trwałego zakupionego z budżetu projektu. Jednocześnie sprzęt zakupiony i wykorzystywany wyłącznie do celów zarządzania projektem nie jest wliczany do puli działań twardych.

7. Co można sfinansować — działania miękkie

Katalog działań miękkich obejmuje siedem typów. Działanie 1 jest obowiązkowe dla każdego projektu; poza nim trzeba wybrać co najmniej dwa kolejne.

1. Działania informacyjno-promocyjne promujące źródła finansowania projektu, czyli środki Europejskiego Obszaru Gospodarczego (obowiązkowe).

2. Podnoszenie kompetencji kadr wnioskodawcy lub operatora infrastruktury objętej projektem.

3. Działania edukacyjne skierowane do lokalnej społeczności i odwiedzających — dotyczące ochrony dziedzictwa, tożsamości lokalnej, powiązań między kulturą a zdrowiem oraz kompetencji cyfrowych. Mogą przybierać formę wykładów, warsztatów, zajęć, seminariów, konferencji i pokazów.

4. Działania promujące efekty projektu — kampanie promocyjne w internecie i mediach społecznościowych, plakaty, reklamy w radiu i telewizji, akcje społeczne, wydarzenia kulturalne.

5. Działania związane z zachowaniem i promocją tradycji, zwyczajów, rytuałów i rzemiosł tradycyjnych.

6. Stworzenie filmów i materiałów audio promujących dofinansowane dziedzictwo niematerialne. Wytworzone materiały muszą być udostępniane przez cały okres trwałości projektu.

7. Działania związane ze współpracą z partnerami.

Minimum 25% kosztów kwalifikowalnych musi zostać przeznaczone na działania miękkie. W praktyce to właśnie ta część projektu decyduje o pozycji na liście rankingowej, ponieważ największe pule punktowe dotyczą oferty kulturalno-edukacyjnej, dziedzictwa niematerialnego i dostępności.

8. Koszty zarządzania i koszty pośrednie

Koszty zarządzania obejmują wynagrodzenia osób bezpośrednio zaangażowanych w realizację projektu wraz ze składkami na ubezpieczenia społeczne i innymi obowiązkowymi kosztami wchodzącymi w skład wynagrodzenia, a także koszty podróży, zakwaterowania i wyżywienia tych osób. Nie mogą przekroczyć 8% całkowitej wartości projektu — koszty przekraczające ten limit są niekwalifikowalne.

Koszty pośrednie to wydatki, których nie można bezpośrednio przypisać do projektu: wynagrodzenia osób niezaangażowanych bezpośrednio w projekt, koszty materiałów i usług niezbędnych do funkcjonowania projektu, opłaty finansowe (notarialne, bankowe) oraz koszty wynajmu powierzchni biurowej. Rozliczane są stawką ryczałtową w wysokości 3% sumy kwalifikowalnych kosztów bezpośrednich, bez konieczności dokumentowania.

9. Czego sfinansować nie można

Poza katalogiem ogólnych wyłączeń wynikających z Regulacji, w tym naborze niekwalifikowalne są:

• koszty prac dotyczących infrastruktury oraz zakupu sprzętu i wyposażenia na cele inne niż tworzenie nowoczesnej instytucji kultury lub centrum aktywności społecznej,
• koszty zakupu nieruchomości,
• budowa od podstaw nowych budynków,
• wkład niepieniężny — z wyjątkiem pracy wolontariuszy dopuszczonej dla organizacji pozarządowych,
• koszty wolontariatu w przypadku podmiotów innych niż organizacje pozarządowe,
• podatek VAT, gdy przepisy pozwalają na jego odzyskanie,
• koszty pokryte z innych źródeł, czyli podwójne finansowanie,
• działania, które nie są niezbędne do realizacji celów projektu i jego oczekiwanych rezultatów.

10. Dodatkowe wymogi wobec budynków i sprzętu

Budynki objęte projektem

Wnioskodawca musi spełnić trzy warunki dotyczące każdego budynku będącego przedmiotem projektu:

Tytuł prawny. Wnioskodawca musi posiadać tytuł prawny, na mocy którego może zrealizować projekt, a następnie użytkować budynek w sposób opisany we wniosku przez okres co najmniej 5 lat od zakończenia projektu — rozumianego jako zatwierdzenie przez Operatora raportu końcowego — albo 10 lat od podpisania umowy o dofinansowanie w przypadku projektów objętych pomocą publiczną. Do wniosku należy załączyć numer księgi wieczystej, a przy tytule innym niż własność również dokument, z którego to prawo wynika.

Ubezpieczenie. Wnioskodawca musi zapewnić właściwe ubezpieczenie budynków od strat takich jak pożar, kradzież i inne standardowo ubezpieczalne zdarzenia — zarówno w trakcie realizacji projektu, jak i przez co najmniej 5 lat po jego zakończeniu (10 lat przy pomocy publicznej).

Środki na utrzymanie. Wnioskodawca musi zabezpieczyć odpowiednie środki na utrzymanie budynków przez ten sam okres.

Sprzęt i wyposażenie

W przypadku zakupu nowego lub używanego sprzętu za wydatek kwalifikowalny można co do zasady uznać wyłącznie część amortyzacji odpowiadającą czasowi trwania projektu i stopniowi faktycznego wykorzystania na jego potrzeby.

Kwalifikowanie całkowitej ceny zakupu jest możliwe, ale wymaga spełnienia trzech warunków łącznie: beneficjent musi być właścicielem sprzętu przez co najmniej 5 lat po zakończeniu projektu (10 lat przy pomocy publicznej) i wykorzystywać go do celów projektu przez ten sam okres, odpowiednio ubezpieczyć sprzęt oraz przeznaczyć środki na jego utrzymanie.

11. VAT, wolontariat i pomoc publiczna

VAT

Podatek VAT może być uznany za wydatek kwalifikowalny w części, w jakiej nie ma możliwości jego odliczenia lub uzyskania zwrotu — nawet potencjalnie. Kwalifikowalność VAT oceniana jest na podstawie oświadczenia wnioskodawcy i partnerów, składanego na wzorze Operatora, odrębnie dla każdego podmiotu.

Jeżeli w projekcie występują koszty niekwalifikowalne, w tym niekwalifikowalny VAT, wnioskodawca musi dołączyć oświadczenie o posiadaniu środków na ich pokrycie.

Wolontariat

Praca wolontariuszy może zostać uznana za wydatek kwalifikowalny wyłącznie w odniesieniu do organizacji pozarządowych i w wysokości nie większej niż 50% wkładu własnego.

Wartość pracy wolontariusza z Polski oblicza się według stawki jednostkowej równej 1/168 minimalnego wynagrodzenia za pracę, co przy kwocie 4 806 zł daje 28,61 zł za godzinę. Dla podmiotów z Państw-Darczyńców, innych państw-beneficjentów i Ukrainy stosuje się analogiczną zasadę opartą na krajowym minimalnym wynagrodzeniu; jeśli w danym kraju nie ma minimalnego wynagrodzenia, stawka jest uzgadniana między wnioskodawcą a partnerem i wskazywana w umowie partnerskiej.

Pomoc publiczna

Pomoc przyznawana jest na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 11 grudnia 2025 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej w ramach programu „Kultura”.

To, czy projekt jest realizowany w reżimie pomocy publicznej, weryfikuje się na podstawie Testu pomocy publicznej — obowiązkowego załącznika składanego w wersji podpisanej i w wersji z aktywnymi formułami. Jeżeli test wykaże wystąpienie pomocy publicznej, wnioskodawca musi dodatkowo przedłożyć kalkulacje maksymalnej kwoty dofinansowania dla pomocy inwestycyjnej i operacyjnej oraz informacje, o których mowa w art. 37 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

Rozstrzygnięcie kwestii pomocy publicznej należy przeprowadzić na wczesnym etapie przygotowań, ponieważ wpływa nie tylko na maksymalny poziom dofinansowania, ale też na wydłużenie okresu trwałości z 5 do 10 lat.

12. Załączniki obowiązkowe

Pełna lista znajduje się w Załączniku nr 2 do ogłoszenia o naborze. Poniżej najważniejsze pozycje, ze wskazaniem tych, które wymagają najdłuższego przygotowania.

Dokumenty rejestrowe i formalne

• dokumenty weryfikujące kwalifikowalność wnioskodawcy oraz partnerów z Polski (wydane nie wcześniej niż 3 miesiące przed złożeniem wniosku),
• uprawnienia i upoważnienia do reprezentowania wnioskodawcy i partnerów wraz ze statutem,
• umowa partnerstwa zawarta w celu realizacji projektu,
• oświadczenia partnerów o niewykluczeniu z ubiegania się o dofinansowanie, braku podwójnego finansowania oraz postępowaniu zgodnie z art. 1.3.1 Regulacji,
• oświadczenie o kwalifikowalności VAT — odrębne dla wnioskodawcy i każdego partnera.

Dokumenty potwierdzające potencjał

• informacja o posiadaniu niezbędnych zasobów kadrowych i finansowych do utrzymania i eksploatacji przedmiotu projektu przez okres trwałości; w przypadku samorządowych instytucji kultury musi być potwierdzona przez organizatora,
• zobowiązanie do zapewnienia po zakończeniu projektu środków na sfinansowanie nowych miejsc pracy utworzonych w wyniku realizacji projektu,
• dokument potwierdzający tytuł prawny do nieruchomości — numer księgi wieczystej,
• dokument potwierdzający posiadanie środków na wkład własny.

W tej ostatniej kategorii Operator dopuszcza sześć wariantów: Wieloletnią Prognozę Finansową JST ze wskazaniem pozycji, promesę potwierdzającą zapewnienie wkładu własnego przez JST (dla wniosków składanych przez samorządowe instytucje kultury), uchwałę budżetową lub jej projekt, aktualny dokument bankowy, dokument potwierdzający uzyskanie dotacji krajowej na wkład własny albo promesę kredytową.

Dokumenty kosztowe

• aktualny kosztorys inwestorski, sporządzony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed złożeniem wniosku, zawierający stronę tytułową z kodami CPV, ogólną charakterystykę obiektu lub robót, przedmiar robót oraz tabelę wartości elementów scalonych,
• wycena prac konserwatorskich lub restauratorskich (nie starsza niż 6 miesięcy),
• analizy rynku dla wszystkich kosztów nieobjętych kosztorysem lub wyceną, z wyłączeniem kosztów pośrednich — na wzorze Operatora, przy czym dla kalkulacji wynagrodzeń obowiązuje odrębny wzór,
• zawarte umowy na roboty budowlane, dostawy lub usługi, jeżeli takie już podpisano,
• tabela kosztów realizacji projektu oraz preliminarz kosztów całkowitych — obie w wersji podpisanej i w wersji z aktywnymi formułami w arkuszu kalkulacyjnym,
• test pomocy publicznej w obu wersjach.

Dokumenty merytoryczne

• badania wykonane przez firmę zewnętrzną lub podmioty szkolnictwa wyższego, określające społeczne zapotrzebowanie na projekt wraz z opisem metodologii,
• raport z konsultacji potwierdzający aktywny udział mieszkańców lub organizacji pozarządowych w wypracowywaniu kształtu oferty kulturalno-edukacyjnej.

Oba te dokumenty przekładają się bezpośrednio na punkty — pierwszy warunkuje punktację w kryterium skali oddziaływania, drugi jest podstawą oceny partycypacji społecznej.

Dokumenty administracyjne

• pozwolenie na budowę wydane na wnioskodawcę — decyzja musi być ostateczna najpóźniej w momencie uzupełnienia lub poprawy wniosku na etapie oceny formalnej, co musi zostać potwierdzone przez właściwy organ; jeżeli pozwolenie wydano wcześniej niż 3 lata przed terminem złożenia wniosku, potrzebny jest dokument potwierdzający jego ważność,
• albo zgłoszenie budowy, wobec którego organ nie wniósł sprzeciwu — jeżeli projekt nie wymaga pozwolenia,
• albo oświadczenie, że zakres projektu nie wymaga żadnego z tych dokumentów, potwierdzone przez organ administracji architektoniczno-budowlanej.

Wymóg, aby pozwolenie było wydane na ten sam podmiot, który składa wniosek, jest częstym źródłem problemów. Jeżeli wniosek składa samorządowa instytucja kultury, a pozwolenie posiada gmina, dokument nie zostanie uznany. Kwestię tę trzeba przesądzić na samym początku przygotowań.

Dokumenty dla projektów dotyczących zabytków

• dokumenty potwierdzające wpis do rejestru zabytków, ujęcie w ewidencji, wartość historyczną, wpis do inwentarza muzeum lub zaliczenie do Narodowego Zasobu Bibliotecznego,
• pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków na prowadzenie prac objętych projektem wraz z programem prac konserwatorskich,
• dokument lub oświadczenie dotyczące dysponowania zabytkami ruchomymi, księgozbiorami i muzealiami będącymi przedmiotem wniosku.

Załączniki nieobowiązkowe, ale punktowane

• opinia wojewódzkiego konserwatora zabytków o stanie zachowania zabytku — wydana nie wcześniej niż 12 miesięcy przed złożeniem wniosku; jest podstawą oceny w kryterium wartym do 5 punktów,
• wpis na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego,
• dokument potwierdzający istnienie wcześniejszego partnerstwa z partnerem wskazanym we wniosku,
• inne pozwolenia administracyjno-prawne niezbędne z uwagi na zakres projektu,
• oszacowanie kosztów wolontariatu (dotyczy wyłącznie organizacji pozarządowych).

Forma złożenia

Wniosek wraz z załącznikami składa się przez system e-Doręczeń, jako jedną sprawę. Każdy załącznik musi zostać podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym osobno — podpisanie skompresowanego pliku ZIP zawierającego kilka dokumentów nie jest równoznaczne z podpisaniem każdego z nich. Nazwy plików powinny wskazywać na ich zawartość i nie mogą zawierać znaków specjalnych.

13. Kryteria oceny — 100 punktów

Ocena merytoryczna opiera się na siedemnastu kryteriach: trzech ocenianych w formule „tak/nie” oraz czternastu punktowych. Próg to 60 punktów na 100, ale przejście progu nie oznacza automatycznego uzyskania dofinansowania — o tym decyduje pozycja na liście rankingowej.

Kryteria zerojedynkowe

Kwalifikowalność projektu. Weryfikacja zgodności z celami Działania 1, katalogiem działań, limitami kwotowymi i strukturą budżetu. Ocena negatywna oznacza odrzucenie wniosku.

Integracja wartości w procesie planowania i wdrażania projektu (art. 1.3.1). Wartości muszą być konkretnie odzwierciedlone w projekcie, a nie jedynie deklarowane.

Odporność na zagrożenia naturalne i spowodowane działalnością człowieka. Projekt musi być przygotowany z uwzględnieniem ryzyk klimatycznych, zagrożeń naturalnych i wywołanych przez człowieka oraz cyberbezpieczeństwa.

Dotacje za zabytki – jakie są kryteria punktowe?

Omówienie najważniejszych kryteriów

Oferta kulturalna (12 pkt) — największa pula punktowa. Oceniane jest, czy oferta wdrażana po zakończeniu projektu, w każdym roku okresu trwałości, proponuje angażujące formy działań, sprzyja aktywnemu uczestnictwu, wzmacnia identyfikację mieszkańców z miejscem, porusza kwestie społeczeństwa obywatelskiego i tożsamości lokalnej, edukuje w kierunku krytycznego myślenia i odporności na dezinformację, umożliwia korzystanie osobom ze szczególnymi potrzebami (tekst łatwy do czytania ETR, pętle indukcyjne, tłumacze języka migowego, druk powiększony) oraz zakłada powstanie strony internetowej i aplikacji zgodnych ze standardem WCAG.

Dziedzictwo niematerialne (10 pkt, kryterium rozstrzygające) — oceniane jest, czy w projekcie i w powstałej ofercie organizowane będą wydarzenia dotyczące przekazywania umiejętności związanych z rzemiosłem tradycyjnym (ginące zawody) lub upowszechniania wiedzy o zwyczajach, rytuałach i obrzędach świątecznych, czy efektem będzie ukształtowanie społeczności depozytariuszy dziedzictwa oraz czy do realizacji oferty zaangażowane zostaną osoby z lokalnej społeczności posiadające tę wiedzę i umiejętności.

Zwiększenie dostępności dziedzictwa (10 pkt) — punktowane są adaptacyjne ponowne wykorzystanie zabytku, wirtualne zwiedzanie (panoramy 360 stopni, interaktywne spacery, zdjęcia lub modele 3D, możliwość przybliżania detali, oparte na scenariuszu opisanym we wniosku), filmy i nagrania audio-wideo oraz wzrost powierzchni obiektu wykorzystywanej na cele działalności kulturalnej.

Partycypacja społeczna (8 pkt) — ocena opiera się na raporcie z konsultacji społecznych. Punktowane są liczba, różnorodność i adekwatność form konsultacji, skuteczność mechanizmów zbierania opinii, poziom reprezentacji różnych grup (dzieci i młodzież, kobiety, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, organizacje pozarządowe) oraz stopień, w jakim wyniki konsultacji wpłynęły na ostateczny kształt oferty.

Dziedzictwo materialne (8 pkt) — oceniana jest ranga konserwatorska obiektu. Brak wpisu do rejestru zabytków uniemożliwia otrzymanie pełnej punktacji w tym kryterium.

Zrównoważone zarządzanie dziedzictwem (8 pkt) — punktowane są szkolenia kadry operatora infrastruktury, opracowanie długoterminowego planu ochrony obiektu obejmującego działania prewencyjne i procedury reagowania, opracowanie strategii rozwoju instytucji z dywersyfikacją źródeł finansowania oraz szkolenia z podejścia partycypacyjnego i inkluzywnej mediacji kulturowej.

Skala oddziaływania (8 pkt) — oceniany jest prognozowany roczny przyrost liczby odbiorców oferty. Wyniki wszystkich wniosków są szeregowane rosnąco i punktowane według kwartyli: 2 punkty poniżej pierwszego kwartyla, 4 punkty do drugiego, 6 punktów do trzeciego, 8 punktów powyżej trzeciego. Zero punktów otrzymuje projekt, w którym prognozowany przyrost jest niedodatni albo analiza nie jest poparta wynikami badań zewnętrznych wykonanych przez firmę badawczą lub podmiot szkolnictwa wyższego.

Efektywność energetyczna (6 pkt) — ocena nie koncentruje się wyłącznie na osiąganiu konkretnych wskaźników, ponieważ budynki zabytkowe podlegają ograniczeniom konserwatorskim. Kluczowe jest wykazanie, że podjęto rozsądne działania w granicach dozwolonych przez status zabytku. Nawet niewielka poprawa może być oceniona pozytywnie, jeśli jest dobrze uzasadniona.

Obszar marginalizowany (2 pkt) — projekt realizowany w miejscowości wymienionej w załączniku nr 1 do Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2030, czyli na obszarze miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze lub obszarze zagrożonym trwałą marginalizacją.

Kryteria rozstrzygające

Przy równej liczbie punktów o kolejności na liście rankingowej decyduje najpierw kryterium dziedzictwa niematerialnego, a następnie kryterium partnerstwa z Państwami-Darczyńcami.

14. Procedura oceny i odwołania

Ocena formalna

Ocena formalna trwa 30 dni roboczych i prowadzona jest przez dwóch ekspertów wewnętrznych — pracowników Departamentu Funduszy i Spraw Europejskich MKiDN. W przypadku rozbieżności powoływany jest trzeci ekspert, którego ocena jest rozstrzygająca.

Kluczowe jest rozróżnienie warunków, które podlegają uzupełnieniu, od tych, które nie podlegają.

Nie podlegają uzupełnieniu: złożenie wniosku w terminie, złożenie na odpowiednim formularzu oraz uprawnienie wnioskodawcy i partnerów polskich do ubiegania się o dofinansowanie. Niespełnienie któregokolwiek z nich oznacza pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia, bez wzywania do uzupełnienia.

Podlegają uzupełnieniu: wypełnienie formularza, kompletność dokumentacji, brak wykluczenia, zgodność z art. 1.3.1 Regulacji, data zakończenia projektu oraz poprawność kwalifikacji dofinansowania w kontekście pomocy publicznej.

Wnioskodawca może zostać wezwany do uzupełnienia jednokrotnie, wyłącznie na etapie oceny formalnej, z terminem 7 dni roboczych. Warto podkreślić, że sam fakt niespełnienia warunku formalnego nie stanowi przesłanki do wezwania — Operator wzywa do uzupełnienia głównie w razie braku obowiązkowego załącznika lub niemożności jednoznacznej oceny.

Odwołanie

Od negatywnej oceny formalnej lub pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia przysługuje odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia informacji. Organem odwoławczym jest Krajowy Punkt Kontaktowy — Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Operatora, który dokonuje autoweryfikacji w terminie 21 dni. KPK rozpatruje odwołanie w terminie nie dłuższym niż 21 dni.

Od wyników oceny merytorycznej odwołanie nie przysługuje.

Ocena merytoryczna

Ocena merytoryczna trwa 50 dni roboczych i prowadzona jest przez dwóch ekspertów, w tym co najmniej jednego zewnętrznego — eksperta Narodowego Instytutu Dziedzictwa lub Narodowego Instytutu Muzeów. Każdy wypełnia listę sprawdzającą osobno, a wynikiem jest średnia arytmetyczna obu ocen.

Trzeci ekspert zewnętrzny powoływany jest, gdy eksperci rozbieżnie ocenią kryterium „tak/nie” albo gdy różnica w łącznej punktacji przekracza 30% wyższej oceny. W tym drugim przypadku jako ocenę przyjmuje się średnią z dwóch najbliższych wyników.

Na etapie oceny merytorycznej nie ma procedury poprawy wniosku. Wszelkie braki informacji, niepełne lub nieprecyzyjne zapisy są interpretowane na niekorzyść wnioskodawcy. To istotna różnica względem wielu programów krajowych i argument za tym, żeby wniosek pisać z myślą o czytelniku, który nie zna kontekstu lokalnego.

Wybór projektów

Rekomendacje formułuje Komitet ds. Wyboru Projektów, w skład którego wchodzą przedstawiciel Operatora jako przewodniczący, po jednym przedstawicielu Narodowego Instytutu Dziedzictwa i Narodowego Instytutu Muzeów oraz przedstawiciel Norweskiego Dyrektoriatu ds. Dziedzictwa Kulturowego. W charakterze obserwatorów uczestniczą przedstawiciele Krajowego Punktu Kontaktowego, Komitetu Mechanizmów Finansowych i Ambasady Norweskiej w Polsce. Ostateczną decyzję podejmuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

15. Wypłata dofinansowania

Dofinansowanie wypłacane jest w formie zaliczki, płatności okresowych i płatności końcowej.

Zaliczka wynosi 60% dofinansowania, pod warunkiem że jej kwota nie przekroczy 10 mln zł. O zaliczkę można wnioskować po podpisaniu umowy w sprawie projektu, a termin wypłaty wynosi 40 dni roboczych. To istotna informacja dla instytucji o ograniczonej płynności — projektu nie trzeba finansować z góry.

Płatności okresowe realizowane są zgodnie z postępem rzeczowo-finansowym, po zatwierdzeniu przez Operatora raportu sprawozdawczego, w terminie 30 dni roboczych.

Płatność końcowa w formie refundacji stanowi przynajmniej 10% dofinansowania i jest wypłacana po zatwierdzeniu raportu z zakończenia realizacji projektu.

Koszty bezpośrednie rozliczane są jako koszty rzeczywiście poniesione, natomiast koszty pośrednie — stawką ryczałtową.

16. Harmonogram

Pytania dotyczące naboru można kierować na adres dzialanie1.eog@kultura.gov.pl nie później niż 5 dni roboczych przed upływem terminu składania wniosków. Pisemna odpowiedź przesyłana jest w ciągu 7 dni roboczych, a odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania publikowane są na stronie naboru.

17. Jak przygotować się do naboru

Poniższa kolejność wynika z czasu potrzebnego na uzyskanie poszczególnych dokumentów, a nie z ich znaczenia.

Krok pierwszy: przesądzić, kto jest wnioskodawcą. Ta decyzja kaskaduje na wszystko pozostałe — na to, na kogo musi być wydane pozwolenie na budowę, kto musi mieć tytuł prawny do nieruchomości, jaki dokument potwierdzi wkład własny i jaki poziom dofinansowania będzie obowiązywał.

Krok drugi: uruchomić postępowania administracyjne. Pozwolenie konserwatorskie wraz z programem prac konserwatorskich, a następnie pozwolenie na budowę. To najdłuższa ścieżka w całym procesie i najczęstsza przyczyna niezłożenia wniosku w terminie.

Krok trzeci: zabezpieczyć wkład własny. Wpis do Wieloletniej Prognozy Finansowej lub uchwały budżetowej wymaga uchwały rady, co oznacza własny kalendarz. Dla samorządowych instytucji kultury najszybszą ścieżką na etapie wniosku jest promesa organizatora.

Krok czwarty: znaleźć partnera i podpisać umowę partnerską. Partner musi być zaangażowany od etapu przygotowania wniosku, a umowa — podpisana na dzień złożenia. Warto rozważyć partnerstwo dwusektorowe oraz kontakt z podmiotem z Państw-Darczyńców.

Krok piąty: przeprowadzić konsultacje społeczne i zlecić badanie zapotrzebowania. Oba dokumenty muszą być gotowe przed złożeniem wniosku i oba przekładają się bezpośrednio na punkty. Badanie musi wykonać firma zewnętrzna lub podmiot szkolnictwa wyższego.

Krok szósty: zlecić kosztorys inwestorski i wycenę prac konserwatorskich. Oba dokumenty nie mogą być starsze niż 6 miesięcy w dniu złożenia wniosku, więc zbyt wczesne ich sporządzenie jest równie problematyczne jak zbyt późne.

Krok siódmy: zaprojektować działania miękkie. To nie jest formalność wypełniana na końcu — od jakości tej części zależy większość punktów.

Krok ósmy: przygotować wniosek, budżet i komplet załączników, przeprowadzić test pomocy publicznej i zapewnić podpisy kwalifikowane na każdym dokumencie osobno.

18. Najczęstsze błędy

Traktowanie projektu jako przedsięwzięcia wyłącznie remontowego. Wnioski skupione na robotach budowlanych, w których działania miękkie stanowią mniej niż 25% budżetu, nie spełniają kryterium kwalifikowalności i są odrzucane bez oceny punktowej.

Pozwolenie na budowę wydane na niewłaściwy podmiot. Dokument musi być wystawiony na wnioskodawcę. Sytuacja, w której wniosek składa instytucja kultury, a pozwolenie posiada gmina, oznacza brak obowiązkowego załącznika.

Zbyt późne rozpoczęcie procedury konserwatorskiej. Pozwolenie WKZ wraz z programem prac konserwatorskich wymaga czasu, a jego brak blokuje wniosek o pozwolenie na budowę.

Pominięcie badania zewnętrznego. Analiza popytu przygotowana samodzielnie przez instytucję nie spełnia wymogu kryterium — wynikiem jest zero punktów w kategorii wartej 8 punktów.

Konsultacje społeczne przeprowadzone pobieżnie. Kryterium ocenia liczbę i różnorodność form konsultacji, reprezentację różnych grup społecznych oraz realny wpływ wyników na kształt oferty. Jedno spotkanie otwarte i ankieta online to za mało na pełną punktację.

Nieprawidłowe podpisanie załączników. Podpisanie pliku ZIP zamiast poszczególnych dokumentów nie jest uznawane za prawidłowe podpisanie każdego z nich.

Pominięcie kwestii kwalifikowalności czasowej. Koszty przygotowania projektu poniesione przed decyzją Ministra nie podlegają refundacji — trzeba je zaplanować w budżecie instytucji jako wydatek własny.

Ogólnikowe opisy w części dotyczącej dziedzictwa niematerialnego. To obszar wart łącznie do 15 punktów i jednocześnie pierwsze kryterium rozstrzygające. Deklaracja „będziemy promować lokalne tradycje” bez wskazania konkretnych praktyk, osób i formatów nie wystarczy.

19. Pytania i odpowiedzi

Czy prywatny właściciel zabytku może złożyć wniosek? Nie. Uprawnionymi wnioskodawcami są wyłącznie JST, samorządowe instytucje kultury oraz organizacje pozarządowe prowadzące działalność w sektorze kultury. Prywatni właściciele, parafie i spółki mogą szukać finansowania w innych programach dedykowanych ochronie zabytków.

Czy budynek musi być wpisany do rejestru zabytków? Nie musi, ale wpis do rejestru daje pełną punktację w kryterium dziedzictwa materialnego. Kwalifikują się także obiekty ujęte w gminnej lub wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz budynki nieujęte w ewidencji, lecz posiadające udokumentowaną wartość historyczną potwierdzoną opinią ekspercką. Możliwe są również projekty dotyczące budynków niezabytkowych — pod warunkiem przeznaczenia ich na ochronę dziedzictwa niematerialnego lub ruchomego.

Czy można sfinansować samą rewitalizację terenu? Nie. Przedmiotem projektu musi być budynek. Prace w otoczeniu są kwalifikowalne wyłącznie jako element towarzyszący pracom przy obiekcie kubaturowym.

Czy można wybudować nowy budynek? Nie. Budowa od podstaw nowych budynków jest wyłączona z finansowania.

Czy partner musi pochodzić z Norwegii? Nie. Obowiązkowy jest partner z Polski. Partnerstwo z podmiotem z Norwegii, Islandii lub Liechtensteinu jest dobrowolne, ale daje do 8 punktów i stanowi kryterium rozstrzygające.

Czy uczelnia może być wnioskodawcą? Nie. Uczelnie i szkoły wyższe mogą występować wyłącznie w roli partnera, realizującego działania miękkie.

Czy projekt trzeba finansować z góry? Nie. Po podpisaniu umowy można wnioskować o zaliczkę w wysokości 60% dofinansowania, do maksymalnie 10 mln zł.

Czy koszty przygotowania wniosku są kwalifikowalne? Nie. Okres kwalifikowalności rozpoczyna się od dnia decyzji Ministra o przyznaniu dofinansowania. Dokumentacja projektowa, kosztorysy, badania społeczne i honoraria doradcze poniesione wcześniej muszą zostać sfinansowane ze środków własnych.

Czy można złożyć więcej niż jeden wniosek? Nie. Każdy wnioskodawca może złożyć maksymalnie jeden wniosek. Przy większej liczbie ocenie podlega ten złożony jako pierwszy.

Ile wynosi okres trwałości projektu? Pięć lat od zatwierdzenia przez Operatora raportu końcowego, albo dziesięć lat od podpisania umowy o dofinansowanie w przypadku projektów objętych pomocą publiczną.

Czy VAT jest kosztem kwalifikowalnym? Tylko w tej części, w jakiej nie ma możliwości jego odliczenia lub odzyskania, nawet potencjalnie. Ocena następuje na podstawie oświadczenia wnioskodawcy i każdego z partnerów.

Czy praca wolontariuszy może stanowić wkład własny? Tak, ale wyłącznie w przypadku organizacji pozarządowych i maksymalnie do 50% wkładu własnego, według stawki 28,61 zł za godzinę.

Podsumowanie

Działanie 1 Programu „Kultura” to jedno z najkorzystniejszych finansowo źródeł wsparcia dostępnych dziś dla sektora kultury — z wysokim poziomem dofinansowania, zaliczką pokrywającą większość kosztów na starcie i wieloletnim okresem realizacji sięgającym 2031 roku.

Jednocześnie jest to nabór wymagający. Wysoki próg minimalnej dotacji ogranicza krąg realnych wnioskodawców do podmiotów planujących przedsięwzięcia o budżecie od kilku milionów złotych. Obowiązkowe partnerstwo, konieczność posiadania kompletu pozwoleń administracyjnych już na etapie składania wniosku oraz wymóg przeznaczenia co najmniej ćwierci budżetu na działania miękkie sprawiają, że przygotowania trzeba zaplanować z wyprzedzeniem liczonym w miesiącach, nie w tygodniach.

Kluczowe pytanie, od którego warto zacząć, brzmi: czy planowane przedsięwzięcie da się opowiedzieć jako projekt społeczny, w którym remont jest narzędziem, a nie celem. Jeżeli tak — ten nabór jest wart rozważenia.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi wykładni dokumentacji naboru. Wiążące są wyłącznie zapisy Ogłoszenia o naborze i jego załączników opublikowane przez Operatora Programu. Kwoty w EUR przeliczono po kursie 1 EUR = 4,2426 zł, przyjętym w ogłoszeniu. Stan na 1 września 2026 r.

Rozważają Państwo złożenie wniosku w tym naborze? Przygotowuję kompletną dokumentację aplikacyjną w Programie „Kultura” oraz prowadzę rozliczanie projektów. Zapraszam do kontaktu — krótka rozmowa zwykle wystarczy, żeby przesądzić, czy przedsięwzięcie wpisuje się w warunki naboru.